“ Verklarende voetnoot over de genade van raaskal

Eertijds was besloten dat ge daartegen moest op- en afgevoed worden zodat ge haar niet zoudt weten. Zodat ge vanuit de afgezette afzetgebieden van Raskalin de orde niet zoudt verstoren met opgewonden woorden zonder leiband vrijuit ongehoorzaam aan de Belgisch-Nederlandse taalcommissie.
Deze planeet Raskalin was tot voor kort slechts toegankelijk voor houders van een getuigschrift schizofrenie; sinds kort is zij ook genaakbaar voor niet-gediplomeerden die aan verbazing te buiten gaan.”
(Bruno- Paul de Roeck, De Zotte Kraai, De Toorts, Haarlem, 1986)

In dit artikel zal ik drie boeken bespreken. Allereerst zal ik het boek “De Zotte Kraai” van Bruno- Paul de Roeck en het boek “De Wildeman” van Robert Bly behandelen. Deze twee boeken vind ik belangrijk in de bespreking van schizofrenie. De boeken gaan niet over schizofrenie, noch over psychoses, noch over schizoïditeit. En niettemin zijn het belangrijke boeken met betrekking tot deze onderwerpen. Ik zal hieronder proberen uit te leggen waarom.
   Ik heb elders betoogd dat “schizofrenie” niet een ziekte is maar een complex psychologisch probleem. Indien je schizofrenie als een medisch probleem beschouwt, dan praat je over neurotransmitters, chemische stoffen, pillen, behandelingen.
Indien men schizofrenie als een psychologisch probleem beschouwt, dan is één van de dingen die men kan doen zich wenden tot de literatuur om inzicht te krijgen in de problematiek.
  In mijn manuscript “Schizofrenie: wanneer de wereld zijn betekenis verliest...” spreek ik over een proces. Men wordt niet zomaar “schizofreen”. Daar gaat heel wat overheen.
Het punt dat ik heel belangrijk vind is het gebrek aan aarding: het niet met beide benen op de grond staan. Het is de oorzaak van alle ellende. Het begrip aarding gaat echter verder dan alleen het met beide benen op de grond staan. Het betekent ook: op je plek zijn, in contact staan met je gevoelens, rust. Nu sluit ik even aan bij de ervaringen van de lezers: het is heel goed mogelijk dat wanneer je nieuw werk krijgt, je na verloop van tijd merkt dat je je niet goed kunt aarden, je draai niet kan vinden en dat je tenslotte besluit je ontslag te nemen. Het is alleen heel erg vervelend wanneer je niet weg kan. Nog erger wanneer je afhankelijk bent. Het is een van de dingen welke misgaan in een “schizofreen” gezin. De zoon of dochter kan niet aarden, zijn draai niet vinden in het gezin.
  Beide bovengenoemde boeken gaan over dit probleem. Alleen de zoon vindt in dit geval een andere oplossing. Hij stijgt boven zijn problemen uit. Een vlucht naar God in het geval van Bruno- Paul de Roeck, het spirituele in het geval van Robert Bly. Dit gedicht van Robert Bly vat het goed samen.

Gedicht

Vijftig mannen zitten bijeen

De vrouw blijft in de keuken en wil
geen brandstof verspillen door het aansteken van een lamp,
en ze wacht
op de thuiskomst van de dronken echtgenoot.
Dan geeft ze hem
in stilte eten.
Wat doet de zoon?
Hij wendt zich af,
verliest de moed,
gaat naar buiten om zich te voeden met wilde
dingen, leeft tussen holen,
en hutten, eet afstand en stilte;
hij krijgt lange vleugels, betreedt de spiraal en verheft zich.”
(Robert Bly, De Wildeman. Een boek over mannen, pag. 47)

Spiritualiteit op zo’n jonge leeftijd leidt tot problemen.Voor alles is een tijd en spiritualiteit dient de kroon op iemands leven te zijn. Niet het begin. Deze stijging heeft een aantal consequenties. Robert Bly somt het aardig op: Het leidt tot een verlies aan integriteit, naiviteit wat tenslotte uitloopt tot een val. Het contact met het instinct moet worden teruggevonden en dit gaat uiterst traag.

De onbewuste moeder en vader

Eén van de veel gehoorde dooddoeners is dat men vroeger geloofde dat “de moeder” de oorzaak van “schizofrenie” zou zijn. Ik denk dat dit een vertekening en simplificatie van een standpunt is. Ik denk in sommige gevallen zelfs een moedwillige vertekening. Niettemin komt het onderwerp telkens weer terug. OOK IN DE BOEKEN VAN BOVENGENOEMDE SCHRIJVERS! En let op: beide schrijvers hebben het niet over schizofrenie. Toch biedt hun geschriften inzicht in de problematiek van “schizofrenen”.
  In beide boeken vormen de ouders een probleem. Niet het probleem maar een probleem. Het is alsof de ouders het kind niet kunnen ondersteunen en zij worden zelf als probleem ervaren. Het meest duidelijk gebeurt dit in het boek van Bruno- Paul de Roeck:

“ De Loernoot

Het hele kraaiennest woonde in een groot hoekhuis met vier verdiepingen. Benenden was het bedrijf: Brood- en Kleingoedbakkerij. Daar werd gewerkt van de vroege ochtend tot ’s avonds laat.
Zijn moeder vulde het huis. Met haar stem. Met haar gezag. Haar heiligheid. Haar liefde voor de mensen. Haar gebed, haar wijsheid en alomtegenwoordigheid.”
(Bruno- Paul de Roeck, De Zotte Kraai, De Toorts, Haarlem, 1986, pag. 12)
De beschrijving van de moeder gaat nog even door. De bijpassende tekening zegt alles:

 

moeder

(Bruno- Paul de Roeck, De Zotte Kraai, De Toorts, Haarlem, 1986, pag. 14)

Robert Bly wijdt een groot deel van zijn boek aan de problematiek van de onbewuste moeder en vader. En dan met name op de afwezigheid van de vader en mannelijke voorbeelden. Robert Bly:

Stoornissen in het zoon-zijn

Omdat ik sinds het begin van de jaren tachtig aan mannenbijeenkomsten heb deelgenomen, heb ik steeds weer dezelfde verklaring van mannen gehoord, maar wel op honderd verschillende manieren verwoord:” Er is niet genoeg vader.”

Blijkbaar is het niet mogelijk om de aanwezigheid van ouders en hun opvoeding weg te cijferen of te doen alsof het niet van belang is. De ouders worden als probleem ervaren. Een zodanig probleem dat toevlucht wordt gezocht in het goddelijke.

Spiritualiteit

Het toevlucht zoeken in het goddelijke, het spirituele brengt bijkomende problemen met zich mee. Er zijn wel degelijk ervaringen op dit gebied te beleven. Het vormt alleen een probleem wanneer dit niet gegrond ervaren wordt. Verder spreek ik van “toevlucht” en daar zit het woord “vlucht” in. Dat betekent dat de ervaringen op het spirituele vlak vaak niet goed geplaatst worden of dat de “schizofreen” er niet goed mee om kan gaan. Het spirtuele vormt dus zelf een probleem.
  Een schizofreen krijgt dit echter ineens voor zijn kiezen terwijl de boeken van bovengenoemde schrijvers een heel leven omspannen. Het lezen van beide boeken levert dus onschatbare informatie op. Beide schrijvers hebben spirituele ervaringen, beide schrijvers maken een val mee, beide schrijvers hebben het over het contact zoeken met het instinct, beide schrijvers vertellen dus hetzelfde verhaal zonder dat zij er aan onder door zijn gegaan zoals dat bij “schizofrenen” het geval is.
  Beide schrijvers doen er een heel leven over om de weg terug te vinden. Is het evenwel mogelijk om de weg onmiddellijk terug te vinden zonder er een leven over te doen? Deze vraag is van het grootste belang voor de schizofreen. Mijn antwoord is ja. Het is volkomen mogelijk om de weg onmiddellijk terug te vinden. Dat heb ik evenwel reeds elders uitgelegd.

Conclusie:

Wat is de verbinding, de relatie tussen deze boeken en schizofrenie?

Beide boeken gaan over dezelfde levensreis waarin dezelfde elementen in terugkomen: stijging, de val, de tuin, een levensdoel en tenslotte het in contact staan met hun instinct, “de wildeman”. Beide boeken gaan, ik zeg het nog eens nadrukkelijk, niet over schizofrenie. In plaats te blijven steken in een gezinsproblematiek overstijgen zij hem. Dat overstijgen wordt zelf een probleem en lost de problemen niet op. Integendeel, deze moeten in een later stadium opgelost worden. Deze boeken vormen een bron van kennis over “schizofrenie”.

Beide boeken leiden tenslotte tot een ander belangrijk punt: de “wildeman”, het contact met het instinct. In deze boeken wordt dat pas gevonden na vele, vele jaren. Dit voert ons tot de behandeling van een ander boek. Het boek van Robert Louis Stevenson:” The strange case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde”.