“Soms voel je je moe, zwak,/ Wanneer je je zwak voelt, dan voel je je alsof je het gewoon op wilt geven./Maar je moet binnenin gaan zoeken, je innerlijke kracht vinden/En gewoon die rotzooi uit je trekken, en de motivatie niet op te geven/En niet een loser te zijn hoe erg je ook gewoon plat op je gezicht wilt vallen… en in elkaar storten.”
(Eminem, “Till I Collapse”, van de album “The Eminem Show”)
Schizofrenie werd vroeger ook wel gedefinieerd als breuk in de persoonlijkheid
van de mens. Dit wordt door de meeste heren psychiaters heden ten dage ten stelligste
weersproken. Schizofrenie zou een hersenziekte zijn en geen psychologisch probleem.
Er zou helemaal geen sprake zijn van een breuk.
Er bestaan evenwel andere geneesmethoden welke de nadruk leggen
op de psychologische achtergrond van ‘schizofrenie’. De psycho-analyse,
de bio-energetica en het sjamanisme bijvoorbeeld. Ook de Chinese geneeskunst
hanteert andere methoden maar omdat deze geneeskunde zo anders is, verdient
deze een eigen bespreking elders.
De medici staan alleen in hun overtuiging dat ‘schizofrenie’
een medische oorzaak heeft. Alle beoefenaars van bovengenoemde richtingen zijn
van mening dat ‘schizofrenie’ een psychologische oorzaak heeft en
dat de ‘schizofrenen’ daarom psychologisch behandeld moeten worden.
Echter, wanneer men op een psychologische manier over schizofrenie
praat, gaat er een waarachtige doos van Pandora open. Familierelaties, relaties
met peers, relaties met significant others, genialiteit, intellectualiteit,
psychoanalyse, geestelijke balans, zingeving, godsdienst (of spiritualiteit).
Dit alles is slechts een greep uit een veelvoud van onderwerpen die bestudeerd
moet worden om een beter begrip van de situatie te krijgen.
Ik kan me echter voorstellen dat iemand die niet bekend is met schizofrenie
of geen bekenden heeft die schizofreen zijn, niet echt het geduld kan opbrengen
om ‘psychologisch’ te denken over schizofrenie. Daarom gebruik ik
ook films. Films brengen het gevoel over wat het nu echt betekent.
Om schizofrenie uit te leggen gebruik ik de film: The
Matrix.
Om psychoses uit te leggen gebruik ik de film: Vanilla
Sky.
En om schizoïditeit uit te leggen gebruik ik een schilderij:
“De man in de straat” van de schilder Paul Delvaux. De bespreking
van dit schilderij en dus tegelijkertijd de uitleg van wat schizoïditeit
nu eigenlijk is, is het onderwerp van dit artikel. Probeer een gevoel erbij
te krijgen wat het betekent. Maar allereerst zal ik wat nader ingaan wat schizoïditeit
nu eigenlijk is.
Het is van belang om te bespreken wat schizoïditeit is omdat schizofrenie niet uit de lucht komt vallen. Schizoïditeit KAN een voorbode zijn van schizofrenie. Dat hoeft evenwel niet zo te zijn. Maar om een beter begrip van schizofrenie te krijgen, is een bespreking van schizoïditeit noodzakelijk.
Om iets over schizoïditeit te weten te komen, hoef ik me niet te wenden
tot de psychiatrische literatuur. Er is daar namelijk niks over te vinden. Wel
wordt erkend dat niet alle patiënten volledig schizofreen zijn. Men spreekt
van borderline en schizotype. Met andere woorden: de huidige psychiatrie en
de alternatieve sector spreken een andere taal.
Om iets te weten te komen over schizoïditeit kan men zich het best wenden
tot de boeken van Alexander Lowen.
Ik neem een volledige tekst uit het boek van Alexander Lowen over. De tekst
met bijbehorende tekening zegt genoeg.
“De term schizoïde heeft twee betekenissen. Het duidt [1] op een
tendens van iemand om zich uit de werkelijkheid terug te trekken en [2] een
gespletenheid in de eenheid van de persoonlijkheid. Elk van beide aspecten is
een weerspiegeling van het andere. Deze twee variabelen zijn een maat voor de
emotionele gezondheid of ziekte van een mens.
Bij emotionele gezondheid is de persoonlijkheid een eenheid en volledig
in contact met de werkelijkheid. Bij schizofrenie is de persoonlijkheid verdeeld
en aan de werkelijkheid onttrokken. Tussen deze twee ligt het wijde gebied van
de verschillende schizoïde toestanden waarin de onttrekking aan de werkelijkheid
tot uiting komt in een bepaalde graad van emotioneel isolement en de eenheid
van de persoonlijkheid gehandhaafd wordt door de macht van het rationele denken.
Figuur 4 illustreert deze verbanden.”
Emotionele gezondheid Emotionele
ziekte
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Normaal [Neurosen] Schizoïde Schizofreen
Fig. 4 Contact met de werkelijkheid
Eenheid van de persoonlijkheid
Wat duidelijk wordt uit bovenstaande tekst is, dat emoties
er op één of andere manier bij betrokken zijn.
Emoties beschermen de eenheid van de persoonlijkheid. Emoties hebben betekent
een oprecht leven leiden.
Alexander Lowen, “De ontkenning van het lichaam: weer naar je lichaam leren luisteren”, Servire, Utrecht, tweede druk, 1993, pag. 23
Goed, dat is de theorie. Nu een goed voorbeeld om duidelijk te maken wat het
precies inhoudt: het schilderij “De man in de straat” van Paul Delvaux.
Als we het schilderij wat nauwkeuriger bekijken, zien we de volgende dingen:
1. Naakte vrouwen met klimop.
2. Tempel
3. Gekapte bomen
4. Persoon met bolhoed (Engelsman?)
Nu is het niet direct de bedoeling om slechts op een analytische manier naar dit schilderij te kijken. Men mag er ook wel wat gevoel bij gebruiken. Is de man op het schilderij benijdenswaardig. Nee, niet echt. Hij staat in de buurt van de vrouwen maar in feite zou hndaan kunnen staan. Hij heeft er geen contact mee. Hij kijkt op een afstand toe. (Tegelijkertijd vormen deze vrouwen wel een brug naar de natuur, gesymboliseerd door de klimop welke op de vrouwen groeit).
Op de achtergrond rechts van het schilderij zien we een veld met gekapte bomen.
De gekapte bomen staan voor de natuur. Niet alleen heeft de persoon met de bolhoed
geen verbinding met vrouwen, hij heeft ook geen verbinding met de natuur. De
betekenis van deze gekapte bomen is dat hij ook geen verbinding heeft met zijn
eigen natuur. Hij is compleet afgesneden van alles en iedereen.
De persoon met de bolhoed staat voor een tempel, een Griekse tempel.
De tempel van Apollo, de tempel van kennis. Het goddelijke ook.
Trouwens, wie dragen er bolhoeden? Dat doen Engelsen. En de relatie
welke de Engelsen tot emotie hebben, is de stiff upper lip: het niet uiten van
enige emotie. “Really” is het gevleugelde woord. Om een idee te
krijgen wat dat betekent, moet men maar eens naar een film kijken met Hugh Grant
erin.
Conclusie: de man met de bolhoed heeft geen relatie met de natuur
welke ook zijn natuur is, geen relatie met vrouwen (op welke manier dan ook:
persoonlijk of seksueel). Hij zit opgesloten als het ware in een bouwwerk van
kennis. Gevoel en kennis zijn niet goed op elkaar afgestemd.
Het heeft dus consequenties wanneer men schizofrenie als ziekte of als psychologisch probleem definieert. Wanneer men schizofrenie als ziekte definieert, dan is het bovenstaande totaal niet van belang. Men is op op zoek naar “genezing” van deze ziekte.
Wanneer men schizofrenie als psychologisch probleem defineert, dan heeft dat
ook consequenties: men is op zoek naar integriteit: de afstemming van denken
en voelen. Eenheid van persoonlijkheid wordt het ook wel genoemd.
Leest u eens hetvolgende voorbeeld door welke door Jan Foudraine gegeven wordt
in zijn boek: “Wie is van hout” en lees hoe Walter beschrijft in
welke werelden hij leeft:
“Walter blijft steeds weer zijn angst voor zijn afhankelijkheid jegens mij uitdrukken en geeft me in dit verband inzicht in een aantal werelden, waarvan hij zegt dat hij ze in zichzelf heeft opgebouwd. Hij beschrijft drie werelden.
‘De eerste wereld (mijn onderstreping, M.) , dat is alleen maar
de natuur. Dat noem ik de
echte natuurwereld. De zon, de planten. Daar zijn helemaal geen mensen, alleen
maar Walter.
Ja, dat is wel een beetje doods in al zijn helderheid, maar het is zeker’.
De tweede wereld (mijn onderstreping, M.) bevat mensen en hij noemt
haar ‘de ideale
wereld’. ‘Als je in die wereld twee stukken tegen elkaar slaat,
komt er geen vuur.’
De mensen in deze wereld, vertelt hij zijn groot, sterk en mannelijk en groeien
onder de zon.
Zij verliezen nimmer energie en hebben, wat hij noemt, een ‘puur verstand’.
Ze hebben geen
gevoel. De mensen zijn volkomen onafhankelijk van elkaar en plegen slecht ‘redelijk
overleg
Er zijn ook geen liefdegevoelens, er is geen vuur, d.w.z. er zijn geen haatgevoelens,
en er zijn
ook geen ‘Arabische’ (seksueel-afhankelijke) gevoelens.
De derde wereld (mijn onderstreping, M.), zo legt hij mij uit, dat is
deze wereld. Daar zijn
energieverlies en haat en seksuele gevoelens en verdriet en eenzaamheid.”
(Jan Foudraine, Wie is van hout, pag. 63)
Integriteit, eenheid van persoonlijkheid is niet iets wat men kan bereiken door
zichzelf af te zonderen van alles wat er in de maatschappij gebeurt. Integendeel:
integriteit betekent voor de volle 100% deelnemen aan de maatschappij.
Hoe dit evenwel te bereiken? Omdat dat een onderwerp op zich is en goed besproken dient te worden, zal ik daar een afzonderlijk artikel aan wijden: “Eros en Thanatos”.
Voor een goed begrip van wat schizofrenie nu eigenlijk is, is het goed om zich
te verdiepen in wat schizoïditeit is. Deze twee psychologische problemen
zijn niet hetzelfde maar zijn wel met elkaar verbonden waarbij schizoïditeit
de minst zware is.
Verder te bestuderen: ‘The Wall’ van Pink Floyd.