Schizofrenie wordt door de artsen nog steeds beschouwd als een ziekte. Een hersenziekte om precies te zijn. En omdat de hersenen ziek zouden zijn, heeft men allerlei methoden bedacht om deze te behandelen: lobotomie, electroshocks, pillen.
Nadeel van deze methoden is, is dat deze weinig tot geen resultaten hebben opgeleverd. Feitelijk gezien kan men constateren dat men de afgelopen eeuw gewoonweg geexperimenteerd heeft.
Al eerder heb ik het boek van Barbara Ann Brennan " Licht op de Aura" aangehaald. De meeste dokters zullen hun neus ophalen voor een boek als deze en wel om verschillende redenen. Ik noem er een paar. Het zou niet bewezen zijn; het zou hocus pocus zijn. En toch is het boek zeer lezenswaardig. Alleen al vanwege het feit dat het zaken van een andere kant benadert. Zoals de manier waarop hier gesproken wordt over schizoïditeit. Hier wordt namelijk op een psychologische manier gesproken over de schizoïde karakterstructuur. Wat tegenwoordig borderline wordt genoemd. Ik noem nogmaals de kenmerken die volgens Brennan bij deze karakterstructuur hoort.
| Ontwikkelingsstilstand: | voor of tijdens de geboorte |
| Trauma: | vijandige moeder |
| Patroon: | zich bij elkaar houden |
| Seksualiteit: | seks om de levenskracht te voelen, fantasie |
| Defect: | angst |
| verlangt het recht op: | bestaan |
| eerste klacht: | angst/onrust |
| negatieve intentie: | 'Ik val uit elkaar' |
| beelden achter negatieve intentie: | eenheid versus gespletenheid |
| wat hij moet leren: | grenzen versterken |
Wat nu interessant is, is het feit dat de schrijfster geenszins schizofrenie of schizoïditeit uitgebreid wil behandelen. Het is simpelweg een klein onderdeel van het boek. Maar wat belangrijk is: ze ziet schizoïditeit als een psychologisch probleem. En omdat schizoïditeit een voorportaal is voor schizofrenie, is het mogelijk om de lijnen door te trekken naar schizofrenie. Met andere woorden, om schizofrenie te benaderen als een psychologisch probleem in plaats van een medisch probleem en dat is wat ik in dit artikel zal gaan doen.
Om te beginnen wordt door Brennan de moeder vijandig genoemd. Ik zou het niet zo noemen. Geen enkele moeder is vijandig ten aanzien van haar eigen kinderen. Ten minste niet bewust. Er is iets anders aan de hand.
Kinderen krijgen is een zaak dat naar mijn mening nog volledig onderschat wordt (dat zeg ik als man!). Een zwangere vrouw leeft normaliter letterlijk voor twee. Maar dat hoeft niet. Een vrouw die rondloopt met onverwerkte emoties, trauma's en mogelijk een omgeving die haar niet werkelijk ondersteunt tijdens haar zwangerschap, zal moeite hebben zich staande te houden in de wereld. De zwangere vrouw is niet volledig en kan en wil niet voor twee leven. En dit is wat er gebeurt. De negatieve ervaringen worden afgereageerd op de baby. De baby vormt als het ware een warme bron van leven waar de moeder een beroep op kan doen wanneer ze daar behoefte aan heeft. Net zoals een teddybeer voor een klein kind. De baby vormt de ontbrekende schakel voor de moeder om volledig te zijn, in controle te zijn, om zich goed te voelen.
Punt is: de moeder heeft het goed maar met de baby gaat het minder. De baby ervaart angst en geen zekerheid in de baarmoeder. Dit heeft consequenties.
Heeft dit afreageren van de moeder tijdens de zwangerschap gevolgen van het kind? Waarschijnlijk in fysieke zin niet. Het kind kan wat kleiner zijn dan normaal. Maar voor de rest is het kind waarschijnlijk volkomen normaal. Maar in psychologisch opzicht is er wel degelijk wat aan de hand. Tijdens de zwangerschap is de zekerheid in het bestaan van het kind weggevallen en angst heeft zijn intrede gedaan.
Dit gevoel van het angst wordt later nog eens versterkt door andere factoren. Ik had het al eerder over een niet-volledige vrouw. Maar deze niet-volledige vrouw krijgt volledig de touwtjes in handen over haar zoon/dochter. Zij is nu volledig.
De moeder kan evenwel haar hart niet openen voor haar kind. Dat zou haar volledigheid doorbreken. Haar controle over haar leven. En dat betekent dat het kind geen intimiteit van zijn of haar moeder kan ontvangen. Het kind ontvangt twee boodschappen. Een bewuste en een onbewuste:
| Bewuste boodschappen van moeder: | Onbewuste boodschappen van moeder: |
| Kom bij mama! | Ga weg! |
| Kom bij mama! | Ga weg! |
| Kom bij mama! | GA WEG! GA WEG! |
Maar nu komt de vader in beeld. Als de moeder faalt in de opvoeding van het kind, dan is dat vaak ook tegelijkertijd het geval met de vader. De moeder is niet voor niets getrouwd met deze bepaalde man. Ze vullen elkaar aan. Het is hoogstwaarschijnlijk dat de vader ook niet volledig is. En de vader legt een andere claim op het kind. Jan Foudraine geeft daar in zijn boek ' Bunkerbouwers' goede voorbeelden van. Voorbeelden die ik vanuit mijn eigen ervaring kan bevestigen.
| Bewuste boodschappen van vader: | Onbewuste boodschappen van vader: |
| Kom bij papa | verlaat mij niet! |
| Kom bij papa | wees mijn vriendje! |
De intimiteit welke het kind bij de vader ervaart is niet een echte intimiteit welke hij van de moeder zou moeten ontvangen. Er wordt echter een andere claim gelegd op het kind. Verder zal de vader ook niet doen wat hij behoort te doen: het kind opleiden, sturen en begeleiden in de beheersing van de wereld. Dat komt omdat hij zelf zwak in de wereld staat.
Geen zekerheid, geen echte intimiteit, geen competentie (1). Het kind sterft niet. Het ontwikkelt zich alleen niet tot een volwaardig persoon. De enige mogelijkheid van het kind om zich te ontwikkelen is op intellectueel gebied. De rest is afgesneden.
Licht, water, en een goede voedingsbodem zijn de elementen welke een plant doen groeien. Intimiteit, voedsel, fysieke zekerheid, en controle over de omgeving zijn zaken die een mens doen groeien.
Op een gegeven moment is een plant volgroeid en is het klaar om zich te reproduceren. Het creëert bloemen. En deze worden vervolgens bezocht door insekten die afkomen op de nectar.
Ook de mens wordt volwassen en het lichaam van de mens begint zich tijdens zijn groei aan te passen. En dat is voor sommigen onder ons een ramp. Ik gebruik hiervoor het voorbeeld van een boom. Een boom die niet geworteld is en een gespleten stam heeft, zal sterven. Zo niet de mens. Hij wordt ondersteund door zijn omgeving. Heeft hij ziektes, dan zal hij behandeld worden.
Er is geen levend, ademend lichaam waar het zich kan ontvouwen, waar het kan spelen. Er is echter een oplossing voor een situatie als deze. De geest neemt het touw in handen. Het is hier waar de schizofrene breuk plaatsvindt. In plaats van het feit dat het seksuele zich mengt met de wereld. (flirten, sex, pronken, agressie etc. etc.), heeft de geest volstrekte controle over het sexuele gekregen. Maar ook daar ga je niet dood aan.
In het 18e levensjaar wordt er van iemand verwacht dat hij richting geeft aan zijn leven. Maar de schizoïde jongeman of jonge vrouw kan daar niet aan voldoen. Het lijkt wel of alles wat hij aanpakt, mislukt. Dit is ook de tijd dat de eerste psychoses zich aandienen. Dat is geen toeval.
En dan kom ik nu aan het verhaal van de trap. Het leven kan men zich voorstellen als het beklimmen van de trap. Elke fase van het leven kan men zien als het een trede hoger komen op de lader. Maar wat als de onderste vier treden van de houten ladder van de trap weggevallen zijn (zekerheid, intimiteit, seksualteit, competentie)? Een ieder die zo'n trap aan het beklimmen is, zal vallen omdat de trap uit elkaar valt. De schizofreen beklimt zo'n trap en valt en zal de stukjes van zichzelf bij elkaar moeten rapen om opnieuw de trap te kunnen beklimmen.
Krijgt hij daarbij hulp?
Het antwoord is natuurlijk negatief. Wanneer er zich psychoses voordoen, krijgt de cliënt pillen van de psychiaters. Hij krijgt begeleiding. Hij krijgt instructies. Maar hij is down and out zoals de Amerikanen dat noemen. Hij ligt op de grond onderaan zijn gebroken trap en krijgt alleen medische en mondelinge hulp.
Wat hij niet krijgt zijn levenslessen. Hoe plak je een lekke band? Hoe maak je je eten klaar? Hoe werkt electriciteit? Hoe ga je met geld om? (let op: hij leeft van een uitkering) . Hoe hou je je woning schoon.
En natuurlijk wordt er geen aandacht besteed hoe om te gaan met onverwerkt verdriet.
Het kind van 18 jaar zit nog dieper in de put dan voor zijn psychose en iedereen maar dan ook iedereen zal zich inspannen om dat zo te houden, want zij doen het immers wel goed (zij staan hoog op hun eigen ladder en willen daar blijven).
Noot:
Voor de geïnteresseerde lezer: vergelijk wat ik hierboven geschreven heb met hetgeen Jan Foudraine in het hoofstuk "Chronische schizofrenie en ik-zwakte" van zijn boek "Wie is van hout....." geschreven heeft.