“
Ook de beschouwingen van Lewis Hill, in het bijzonder waar de laatste stelt:”…..
(The patient’s life) has been severely restricted, limited, and invaded
by the requirements of his parent’s conscious and unconscious
conflicts and drives. Anything in the unconscious of the parents which would produce
anxiety must become a preoccupation of the patient in order to keep down parental
anxiety and thereby reduce his own distress’ gaven aanleiding tot dit interessante
opstel van Searles.”
(Jan Foudraine, a.w., pag. 231)
“ Ook de beschouwingen van Lewis Hill, in het bijzonder waar de laatste
stelt:” ...... (Het leven van de patiënt is ernstig begrensd, beperkt,
en binnengedrongen door de vereisten van de bewuste en onbewuste
conflicten en drives van zijn ouders. Alles in het onbewuste van de ouders wat
onrust zou kunnen veroorzaken, wordt ontzettend belangrijk voor de patiënt
teneinde ouderlijke onrust te onderdrukken en daardoor zijn eigen nood te verminderen’,
gaven aanleiding tot dit interessante opstel van Searles.”
(Jan Foudraine, a.w., pag. 231)
‘Zonder schaduw geen licht’, Madzjan
Ik heb het al in een eerder artikel over onbewuste conflicten gehad. Het is
geen gemakkelijk onderwerp en ik zal in dit artikel er nog meer aandacht aan
geven. Het is van belang dat het goed besproken wordt.
Ik begin het artikel met een stuk tekst uit een ander boek van Jan Foudraine,
met de titel:” Bunkerbouwers. Ontmoetingen met afgeslotenen. Het
is een erg indringend stuk tekst:
“ Dit voorbeeld wijst naar iets wat de afgelopen vijfendertig jaar steeds
meer indruk op me heeft gemaakt. Het gaat niet alleen om ‘steunende aanpassing
als offerlam’. Het gaat maar al te vaak om de incestueuze verhouding waarin
ouders hun kinderen actief betrekken. Seksuele incest, de seksuele exploitatie
van de dochter door een vader, komt verbijsterend frequent voor en toch is dat
nog maar een topje van de ijsberg. Ouders dwingen hun kinderen op alle mogelijke
manieren een tijdelijke oplossing en verdoving te bieden voor hun overweldigende
problemen, die ze weigeren onder ogen te zien. Ze scheppen een parasitair-exploiterende
relatie tot hun kind. Je zou dat psychische incest kunnen noemen. De vader zegt
tegen de zoon, soms zelfs vanaf de geboorte:’ Je bent van mij, luister
naar mij, geef mij je aandacht, wees mijn enige vriendje, ga nooit bij me weg,
verlaat me niet, hou me overeind, voorkom mijn geestelijke ineenstorting, mijn
zelfmoord, laat mij het enige belangrijke in je leven zijn, wees de zin van
mijn leven, dat ik verder totaal zinloos acht.’ Dat kan een moeder ook
zeggen. De mate van exploitatie van kinderen, het misbruik dat gemaakt wordt
van hun affectie en loyaliteit – dat heeft mij zeker in mijn werk diep
getroffen, en dat alles noem ik ‘incest’. De waarheid is dat sommige
ouders gewoon niet willen leven en een poging doen hun levensonmacht met hun
kind als speelgoed, de kou van hun eenzaamheid met het kind als heetwaterkruik,
te ontkennen of trachten ongedaan te maken. Ik heb jongen mensen in therapie
gehad die mij smeekten hun ouders te helpen en als die ouders dat weigerde,
ontstond er een groot probleem. Sommige ouders willen niet dat hun kind zelfstandig
wordt en enige vreugde in het leven vindt. Ze willen het kind als bron van hun
exploitatie niet kwijt en als dat wel dreigt te gebeuren, komen ze in een toestand
van grote wanhoop en soms moorddadige woede, vooral jegens de psychotherapeut.
Ik heb een vader gekend die mij letterlijk wilde vermoorden, omdat ik ‘zijn
kinderen van hem afgenomen had.’ Die kinderen waren 26 en 30 jaar oud.
Een andere vader zocht bij een bevriende advocaat naar redenen om mij ‘voor
de tuchtraad te dagen’. Vanuit deze ervaringen heeft mij ook ‘speltherapie’
op wat vroeger het Medisch Opvoedkundig Bureau werd genoemd, en de beschouwing
van de kinderpsychiater over wat er met een kind aan de hand zou zijn, als volslagen
absurd getroffen. Eerlijk gezegd begrijp ik trouwens niet waarom dat vak ‘kinderpsychiatrie’
nog bestaat. Als je leert in systemen te denken en je ontdekt dat de weerstand
tegen verandering vaak en vooral in het systeem gelokaliseerd is, in het netwerk
van relaties, dan schatten we – en ik doe dat regelmatig ook – telkens
weer de zaak van verandering verkeerd in omdat wij de illusie van ‘het
individu’ willen handhaven. Bij nadere beschouwing blijkt dat individu
helemaal niet te bestaan, maar deel te zijn van een netwerk van relaties, dat
een status quo, hoe destructief en onbevredigend ook, wenst te handhaven."
(Jan Foudraine, Bunkerbouwers. Ontmoetingen met afgeslotenen, Ambo, Amsterdam,
1997, pag. 42 en 43)
Let wel, dit stuk is geschreven door een psychiater. Geen enkele ouder zal zich
herkennen in hetgeen hierboven staat tenzij deze over een hele grote zelfkennis
beschikt. Weten hoe hij/zij functioneert ten opzichte van zijn kinderen, zijn
man/vrouw en zijn naaste omgeving. De meesten hebben niet de leeftijd noch de
tijd om hier objectief over na te denken.
Dat betekent dat ik als schrijver van dit artikel met een probleem
zit. Hoe dit uit te leggen aan een stel (vaak onwillige) ouders? Welnu, daarvoor
gebruik ik het begrip “schaduw”. Het begrip "schaduw"
is afkomstig van de psychotherapeut Carl Gustav Jung. Een Zwitser die zijn hele
leven bezig is geweest met droomtherapie en onderzoek naar alternatieve stromingen.
Kent u de begrippen “introvert”en “extravert”? Dit zijn
door hem bedachte begrippen.
Bij nader onderzoek van de dromen van patiënten stuitte hij
vaak op een figuur in die dromen die geheel en al zwart van kleur was. En die
precies het tegenovergestelde deed van wat de cliënt dacht wie hij was
en wat hij zoal in het dagelijks leven deed. Deze figuur kwam zo vaak terug
in de dromen van zijn patiënten, dat hij hem een eigen naam gaf: de schaduw.
De schaduw staat voor het gedeelte van de mens waar hij onbekend
mee is en waar hij liever niet bekend mee wordt.
“ We zien dat, wanneer het lichaam wordt getroffen door zonlicht, het
lichaam helder wordt, maar het werpt een schaduw, die donker is. Hoe helderder
het licht, des te donkerder de schaduw. Ieder van ons heeft een deel van zijn
persoonlijkheid dat voor hem verborgen is. “
(Robert Bly, Een boekje over de Schaduw, Onder redactie van William Booth,
Uitgeverij De Haan/ Unieboek, 1993, Houten, pag. 11)
En kinderen ruiken dat. Dat gedeelte in de psyche van hun ouders waar de ouders
zelf onbekend mee zijn.
Een ouder heeft absolute controle over een kind….. totdat
de puberteit aanbreekt. In de puberteit gaat het kind dwars tegen alle regels
in ZOALS DE OUDERS DEZE STELLEN. Het kind voelt een kracht in zich om zich aan
alle regels en geboden te onttrekken. En stelt zo nieuwe spelregels in het gezin
in. Een voorbeeld om het duidelijk te maken: een moeder weet op een gegeven
moment dat haar jongste zoon heel gehoorzaam is en goed naar haar luistert.
Ze weet evenwel ook dat wanneer ze op de kamer van haar zoon komt en aan zijn
spullen zit, de tyfus uitbreekt. Daar houdt hij nu eenmaal niet van. De grenzen
zijn afgebakend en iedereen leeft relatief harmonieus binnen het gezin verder.
Zo bestaan er heel wat spelregels binnen een gezin zonder dat deze expliciet
gemaakt zijn.
Wanneer het kind niet pubert en zich terugtrekt in zijn eigen wereld,
is er geen probleem. De schaduw van vader en moeder wordt gewoon tegen het kind
uitgespeeld. Het kind overleeft dit wel. Maar het leeft niet meer vanuit zijn
eigen kracht. Iets dat zich later zal opbreken. In relaties met het andere geslacht,
in contacten met collega’s, in zijn beroepskeuze. Om het wat moeilijker
te zeggen: hij kan zijn eigen schaduw niet tegenover de schaduw van zijn medemensen
zetten.
Dit niet-puberen, het niet vanuit eigen kracht leven is niet de oorzaak van
schizofrenie. Het is slechts de voorfase. Men wordt niet zomaar schizofreen.
Daar gaat een hele tijd overeen. Het is een proces. En deze onbewuste conflicten
van de ouders maken daar een onderdeel van uit. Dit moet goed bestudeerd worden
door de psychiaters.
Dit is de vijfde en laatste artikel welke ik over ouders en schizofrenie geschreven
heb.
De andere vier waren:
- Wat ouders voor hun schizofrene kinderen kunnen doen.
- Ouders en de rol die ze gespeeld hebben in het leven van hun ‘schizofrene
kind’
- Gezinsmythe
- Onbewuste conflicten
Het geeft wel aan hoe belangrijk de rol van de ouders is bij het ontstaan van
‘schizofrenie’ bij hun kinderen.
Luke Skywalker vliegt met zijn vliegtuig naar planeet Dagobah. Om les te krijgen
van Yoda, de Jedi-meester. Hij ontmoet daar inderdaad Yoda en krijgt les van
hem in het hanteren van de Kracht. Maar sommige lessen zijn anders dan hij gedacht
had dat ze zouden zijn… Hij staat voor een grot en zegt:
“ Er is iets niet goed.
LS: Ik heb het koud.
Y: De dood …
Y: De donkere kant van de Kracht
Y: Domein van het Kwaad
Y: Erin moet je gaan.
LS: Wat zit erin?
Y: Alleen dat wat je meeneemt.
Y: Je wapens heb je niet nodig.”
Luke Skywalker betreedt de grot en ziet daar Darth Vader, de aanvoerder van
de Keizerlijke troepen! Hij trekt zijn lichtzwaard en na een kort zwaardgevecht,
onthoofdt hij Darth Vader. Het hoofd valt van de romp en dan blijkt dat het
hoofd op zijn eigen hoofd lijkt. Luke had gefaald.
De moraal van het verhaal: ware overwinning is de overwinning van het zelf.
(of zoals de Japanse Aikido-meester het zei: MASAKATSU AGATSU KATSUHAYABI)