Over de rol die de ouders spelen bij het ontstaan, het in stand houden en tenslotte het overwinnen van de “schizofrenie” van hun kinderen, valt heel veel te vertellen.
1) Wat voor een soort relatie de ouders hebben en wat voor invloed dat weer
heeft op het kind.
2) Wat ouders van schizofrene kinderen kunnen doen.
3) De rol die ze in het verleden van het kind hebben gespeeld.
Wellicht weet ik in de toekomst meer punten te noemen. Ik zal me hier beperken tot een uitweiding van het eerste punt: wat voor een soort relatie de ouders hebben.
Ik heb het elders al uitgebreid gehad over mythen. Ik zal het hier dan ook
niet uitgebreid uitleggen. Mythen zijn verhalen. Oude verhalen vol levenswijsheid
die van vader op zoon werden doorgegeven.
Hier gebruik ik het woord mythe meer in psychologische zin. Elk gezin heeft
een mythe, een bepaalde achtergrond. Deze kan heel sterk zijn. Ik zal hier pogen
een aantal mythen te noemen:
1) De mythe van het succes
Pa is arts. Ma is jurist. Beiden zijn lid van een tennisvereniging. Ze zijn
niet religieus. De wereld wordt onderverdeeld in “winners” en “losers”
en natuurlijk maken zij onderdeel uit van de “winners”. Maatschappelijk
aanzien is belangrijk dus zoonlief of dochterlief wordt aangespoord om veel
te leren.
2) De mythe van de religie
Zoon maakt deel uit van een gezin van acht kinderen en Pa en Ma zijn beide lid
van de gereformeerde kerk. Ma is huisvrouw. Pa werkt op het Ministerie van Justitie.
Zondag naar de kerk. Boodschap die de zoon krijgt: Gehoorzaam je ouders en vrees
God!
3) De mythe van de kerel (“lads” op zijn Engels)
Pa is bouwvakker van beroep en moeder is verpleegster. Ze hebben vier kinderen.
Ze zijn gelukkig ook al hebben ze weinig geld. Pa is fanatiek fan van Feyenoord
(wie wil daar nou fan van zijn!) en zoonlief is natuurlijk ook lid. Boodschap
die zoonlief meekrijgt: laat niet over je heen lopen en word een vent!
Ik denk dat de lezer het bovenstaande met verschillende andere mythen zou kunnen
aanvullen.
En nu komt het punt: Zoonlief of dochterlief past misschien helemaal
niet binnen de mythe van het gezin. Hij kan misschien helemaal niet ademen binnen
het gezin.
Wanneer het kind de ruimte tijdens zijn jeugd niet heeft kunnen claimen en het
onderspit heeft gedolven, kan het zich niet een plaats in de maatschappij veroveren
en relaties met het andere geslacht hebben. Wanneer geen oplossing voor deze
moeilijkheden wordt gevonden, kan schizofrenie het gevolg zijn.
Het schizofrene kind staat voor een enorme uitdaging. Het moet de
mythe van het gezin doorbreken en zijn eigen dynamiek en zijn eigen zin in dit
leven gaan vinden.
Dit gebeurt natuurlijk niet. Het kind wordt gemedicaliseerd. Het
wordt onder behandeling gesteld van psychiaters en psychologen (over eigen dynamiek
vinden gesproken) en zijn ouders begeleiden hem natuurlijk zo goed en zo kwaad
als ze kunnen EN VOOR HET KIND VERANDERT ER HELEMAAL NIETS!
Wanneer je schizofrenie niet als een medisch probleem beschouwt,
maar als een psychologisch probleem, betekent dit een uitdaging
aan de ouders.
En dan kom ik nu bij het tweede deel van het betoog: dan staat niet alleen
de mythe van het gezin ter discussie, maar ook de relatie die de ouders onderling
met elkaar hebben.
Ik zal dat hieronder in het kort uitleggen. Elke relatie tussen
man en vrouw is anders. Edith Ringnalda poogt een onderscheid te maken in de
relaties die een man en een vrouw kunnen hebben. In haar artikel:” Seks.
De basis van een gelukkig huwelijk” Onderscheidt ze vier relaties:
- De sadomasochistische relatie
- De symbiotische relatie
- De verzorgende relatie.
- De harmonieuze relatie
In de sadomasochistische relatie bestaat een meester-knecht-verhouding, waarbij
de één de klappen uitdeelt en de ander altijd incasseert.
In een symbiotische relatie kunnende echtparen niet met en niet zonder elkaar.
De verzorgende relaties als het ware een ouder-kind-relatie. De één
is afhankelijk van de ander.
In de harmonieuze relatie wordt de relatie aangegaan op basis van gelijkheid.
Wie meer wil weten, kan het artikel vinden in BRES 159, april/mei 1993, pag.
66.
Het zijn slechts vier soorten relaties welke de schrijfster noemt. Er kunnen
heel veel verschillende soorten relaties tussen man en vrouw bestaan. Maar hoe
verknipt relaties ook kunnen zijn, het hoeft niet altijd verkeerd uit te pakken.
Op elk potje past een dekseltje. En de ouders kunnen in relatieve verstandhouding
verder leven. Geen relatie is perfect, nietwaar?
Maar een kind kan een relatie tussen de echtgenoten zwaar op de
proef stellen. Een kind eist ruimte en aandacht en eten. Een schizofreen kind
kan alsnog de ruimte gaan opeisen die het in het verleden niet heeft kunnen
veroveren.
Geen wonder dat sommige ouders zich met hand en tand verzetten tegen
elke poging om het probleem van hun “schizofrene” kind psychologisch
te duiden en kiezen voor de medische duiding “schizofrenie”.
Het schizofrene kind kan de mythe van het gezin en de relatie van
zijn ouders met elkaar ernstig onder druk zetten.